System sterowania oświetleniem za pomocą głosu – VŠB Technická Univerzita Ostrava
Aplikacja ta została stworzona i jest prowadzona jako materiał informacyjny dotyczący obsługi WERSJI SZKOLNEJ PROMOTIC.
Jan Vaňuš, inż., VŠB-TU Ostrava, FEI, katedra 452, jan.vanus@vsb.cz, http://www.fei.vsb.cz
W celu nauczania nowoczesnych metod sterowania funkcjami techniczno-eksploatacyjnymi w budynkach opracowano dla studentów Wydziału Budownictwa VŠB TU Ostrava w ramach przedmiotu „Podstawy techniki systemowej budynków” oraz dla studentów Wydziału Elektrotechniki i Informatyki VŠB TU Ostrava w ramach przedmiotu „Technika systemowa budynków” zadanie laboratoryjne dotyczące sterowania głosowego funkcjami techniczno-eksploatacyjnymi w budynku (w tym sterowanie głosowe oświetleniem) za pomocą systemu magistrali NIKOBUS. Polecenia głosowe są wypowiadane w rzeczywistym otoczeniu. W rzeczywistym otoczeniu w budynku można uwzględnić różne odgłosy pochodzące z wentylatorów, klimatyzacji, pracującego komputera, radia, telewizji, odkurzacza itp. Wszystkie te dodatkowe szumy wpływają na jakość przetwarzania sygnału mowy, a w konsekwencji na rozpoznawanie sygnału mowy w celu wykonania żądanej funkcji technicznej. W artykule porównano skuteczność rozpoznawania poleceń głosowych służących do sterowania oświetleniem w mieszkaniu za pomocą oprogramowania MyVoice w rzeczywistym otoczeniu.
Podstawowy opis i podział zadania laboratoryjnego
W celu sterowania głosowego funkcjami eksploatacyjno-technicznymi w budynku całe zadanie podzielono na kilka części:
- Wizualizacja sterowania funkcjami eksploatacyjno-technicznymi za pomocą systemu PROMOTIC,
- Sterowanie głosowe funkcjami eksploatacyjno-technicznymi za pomocą oprogramowania MyVoice.
1. Wizualizacja sterowania funkcjami eksploatacyjno-technicznymi w budynku
Przez sterowanie funkcjami techniczno-eksploatacyjnymi w budynku rozumie się na przykład włączanie/wyłączanie oświetlenia, regulację ogrzewania lub klimatyzacji, opuszczanie/podnoszenie rolet, markiz lub bram garażowych, uruchamianie urządzeń zabezpieczających itp. W ramach laboratoryjnego zadania demonstracyjnego wykorzystywanego podczas zajęć sterowane są następujące funkcje techniczno-eksploatacyjne:
- włączanie/wyłączanie oświetlenia,
- włączanie/wyłączanie wentylatora,
- włączanie/wyłączanie podgrzewacza wody,
- włączanie/wyłączanie ogrzewania elektrycznego,
- pomiar temperatury w pomieszczeniu.
Cały zestaw wizualizacji funkcji eksploatacyjno-technicznych składa się z części sprzętowej i programowej (rysunek 1):
a) Część sprzętowa:
- karta pomiarowa PCI6221 (zainstalowana w komputerze),
- panel zaciskowy CB-68LP,
- moduł przekaźnikowy RAS-0515,
- panel demonstracyjny PT 009 z systemem magistrali NIKOBUS,
b) Część programowa:
- system wizualizacji PROMOTIC,
- serwer OPC,
- sterownik ODBC,
- MySQL – system zarządzania bazami danych.
1.1 Opis systemu magistrali NIKOBUS
System magistrali NIKOBUS to inteligentna instalacja elektryczna, która służy do automatyzacji funkcji techniczno-eksploatacyjnych w budynkach i mieszkaniach. Instalacja magistralowa ma budowę modułową, co oznacza, że poszczególne urządzenia są połączone ze sobą wspólnym kablem magistrali.
Wszystkie elementy systemu magistrali NIKOBUS można podzielić na trzy grupy funkcjonalne:
- czujniki,
- elementy wykonawcze,
- urządzenia systemowe i komponenty.
- rysunek 1 Schemat blokowy przedstawiający połączenia całego zestawu.
- rysunek 1 Schemat blokowy przedstawiający podłączenie całego zestawu.
Aktory, czyli jednostki sterujące, dzielą się na trzy rodzaje – przełączające, roletowe i ściemniające. Przyciski magistrali są połączone z jednostkami przełączającymi, roletowymi i ściemniającymi za pomocą dwuprzewodowego okablowania – magistrali NIKOBUS. Magistrala NIKOBUS jest galwanicznie oddzielona od sieci 230 V i zasilana bezpiecznym niskim napięciem 9 V DC (SELV). W opisywanej aplikacji do sterowania oświetleniem jako aktor wykorzystywana jest jednostka przełączająca, a jako czujniki stosowane są przyciski magistrali oraz konwerter magistrali dla przełączników. Za pomocą modułu przełączającego sterowana jest symulacja włączania i wyłączania oświetlenia w mieszkaniu. Sygnalizacja uruchomienia poszczególnych funkcji odbywa się zarówno za pomocą podłączonych żarówek, jak i poprzez wizualizację zadania laboratoryjnego, realizowaną za pomocą oprogramowania wizualizacyjnego.
1.2 Opis wizualizacji aplikacji za pomocą oprogramowania wizualizacyjnego PROMOTIC
Oprogramowanie wizualizacyjne PROMOTIC to obiektowe narzędzie typu SCADA służące do tworzenia aplikacji, które monitorują, sterują i wizualizują procesy technologiczne.
W systemie PROMOTIC aplikacja jest budowana przy użyciu obiektów. Obiekty te, zgodnie z zasadami programowania obiektowego, mają swoją nazwę, właściwości (zmienne) oraz funkcje (metody). Każdy typ obiektu ma swoją specyficzną funkcję i sposób zastosowania [5, 6]. Podstawowy ekran wizualizacji zadania laboratoryjnego przedstawiono na rysunku 2. Wśród innych aplikacji wizualizacyjnych studenci mają do dyspozycji również ekran trendów i zdarzeń, ekran alarmów, a także prezentację internetową z wyświetlaniem aktualnego stanu wizualizowanego procesu w Internecie.
2. Sterowanie oświetleniem za pomocą głosu
Do sterowania oświetleniem w mieszkaniu za pomocą głosu w ramach zadania laboratoryjnego wykorzystano oprogramowanie MyVoice. Oprogramowanie MyVoice zostało opracowane przez czeską firmę Fugasoft. Jest przeznaczone do rozpoznawania poleceń głosowych. Jego działanie polega na zastąpieniu sterowania za pomocą myszy i klawiatury sterowaniem wyłącznie za pomocą ludzkiego głosu, bez konieczności nagrywania tych poleceń głosowych. Oprogramowanie MyVoice nie obsługuje oprogramowania PROMOTIC ani jego aplikacji, ale umożliwia użytkownikowi dodawanie własnych funkcji i poleceń. Połączenie między systemem SCADA PROMOTIC a MyVoice zapewnia obiekt PmaKey, który umożliwia sterowanie aplikacjami PROMOTIC za pomocą skrótów klawiszowych. Skróty klawiszowe służą do sterowania funkcjami techniczno-eksploatacyjnymi w aplikacji PROMOTIC. Tworzenie funkcji zdefiniowanych przez użytkownika w oprogramowaniu MyVoice odbywa się w zakładce „Aplikacje-
- rysunek 3 Środowisko MyVoice do konfiguracji grup poleceń.
Najpierw utworzono grupę o nazwie „PROMOTIC”. Następnie stopniowo definiowano poszczególne polecenia w tej grupie za pomocą przycisku „Dodaj”. W kolejnym oknie wprowadzono nazwę funkcji oraz jej dosłowną wymowę. Przykładem może być funkcja zapnout_světla służąca do włączenia wszystkich świateł w mieszkaniu (Tabela 1). Zdefiniowana funkcja zapnout_světla wymawia się jako „zapnoucvjetla” i ma skrót klawiszowy Shift+F5. Przed uruchomieniem programu MyVoice konieczne jest skonfigurowanie programu pod kątem konkretnego użytkownika oraz konkretnego mikrofonu w środowisku konfiguracyjnym „User Configuration” (rysunek 4). Proces, określany w części eksperymentalnej jako „uczenie się”, obejmuje ustawienie wzmocnienia mikrofonu oraz samo rozpoznanie osoby mówiącej w danym momencie. Proces „uczenia się” ma wpływ na skuteczność rozpoznawania poszczególnych osób w konkretnej aplikacji.
- rysunek 4. Środowisko MyVoice służące do konfiguracji mikrofonu i głośnika.
W opisanej implementacji MyVoice utworzono następujące polecenia do sterowania oświetleniem za pomocą głosu, dla których zdefiniowano odpowiednie skróty klawiszowe.
| Název funkce | Výslovnost funkce | Klávesová zkratka |
|---|---|---|
| zapnout_světla | Zapnoucvjetla | Shift+F5 |
| světla_vypnout | Vipnoucvjetla | Ctrl+F5 |
| světlo1 | Prvňísvjetlo | F5 |
| světlo2 | Druhésvjetlo | F6 |
| světlo3 | Třetísvjetlo | F7 |
- Tabela 1: Przegląd zaprogramowanych poleceń głosowych do sterowania oświetleniem za pomocą głosu.
Część eksperymentalna
W części eksperymentalnej porównano skuteczność rozpoznawania poleceń głosowych „zapnout_světla” i „vypnout_světla” za pomocą oprogramowania MyVoice. Polecenia głosowe zostały wypowiedziane przez jednego mówcę w następujących warunkach:
- bez zakłóceń,
- zakłócenia z wentylatora (Tabela 4),
- zakłócenia z wentylatora i radia (Tabela 4).
Eksperyment przebiegał w ten sposób, że dla wyżej określonych warunków (od 1 do 3) w oprogramowaniu MyVoice:
- nie przeprowadzono dostosowania do konkretnego mówcy i konkretnych warunków (rysunek 4), (przeprowadzono „bez uczenia się”),
- przeprowadzono dostosowanie do konkretnego mówcy i konkretnych warunków (rysunek 4), (przeprowadzono „z uczeniem się”).
| Podmínky, při kterých byl vyřčen povel zapnout světla | Úspěšnost rozpoznání | |
|---|---|---|
| 1 | bez rušení, bez učení | 100% |
| 2 | bez rušení, s učením | 100% |
| 3 | s rušením - ventilátor, bez učení | 97% |
| 4 | s rušením - ventilátor, s učením | 96% |
| 5 | s rušením - ventilátor+rádio, bez učení | 81% |
| 6 | s rušením - ventilátor+rádio, s učením | 92% |
| Podmínky, při kterých byl vyřčen povel zapnout světla | Úspěšnost rozpoznání | |
|---|---|---|
| 1 | bez rušení, bez učení | 100% |
| 2 | bez rušení, s učením | 100% |
| 3 | s rušením - ventilátor, bez učení | 98% |
| 4 | s rušením - ventilátor, s učením | 100% |
| 5 | s rušením - ventilátor+rádio, bez učení | 90% |
| 6 | s rušením - ventilátor+rádio, s učením | 98% |
- Tabela 3: Skuteczność rozpoznawania polecenia głosowego „wyłącz światła”.
Do obliczenia stosunku sygnału mowy (polecenia „włącz światło”, „wyłącz światło”) do szumu (z wentylatora, z radia) zastosowano kryterium segmentowe SSNR [8]. Przybliżone wartości SSNR przedstawiono w tabeli 4. W przypadku dodatniej wartości obliczonego SSNR moc sygnału mowy jest większa niż moc szumu. W przypadku ujemnej wartości SSNR moc sygnału mowy jest mniejsza niż moc szumu.
| Poměr řečový signál | šum SSNR [dB] | |
|---|---|---|
| 1 | zapni světlo - šum z ventilátoru | SSNR1 = -0,0959 [dB] |
| 2 | zapni světlo - šum z ventilátoru + šum z rádia | SSNR2 = -0,8931 [dB] |
| 3 | vypni světlo - šum z ventilátoru | SSNR3 = -1,2138 [dB] |
| 4 | vypni světlo - šum z ventilátoru + šum z rádia | SSNR4 = -2,57 [dB] |
- Tabela 4: Obliczone wartości współczynnika SSNR (stosunek sygnału mowy do szumu).
Wnioski
W artykule opisano wdrożenie sterowania oświetleniem za pomocą głosu z wykorzystaniem oprogramowania do rozpoznawania mowy MyVoice, systemu SCADA PROMOTIC oraz systemu magistrali NIKOBUS. W części eksperymentalnej przeprowadzono porównanie skuteczności rozpoznawania poleceń głosowych „włącz światła” i „wyłącz światła” wypowiedzianych przez jednego mówcę w rzeczywistych warunkach w mieszkaniu. Przez rzeczywiste warunki rozumie się tutaj typowe zakłócenia występujące w mieszkaniu, na przykład szum addytywny z wentylatora lub zakłócenia addytywne z radia (wykresy 1 i 2, tabele 2 i 3). Oprogramowanie MyVoice osiągnęło 100% skuteczność rozpoznawania w przypadku przeprowadzenia eksperymentu bez zakłóceń addytywnych. Najgorsze wyniki skuteczności rozpoznawania odnotowano w przypadku największych zakłóceń (hałas addytywny z wentylatora + zakłócenia z radia (SSNR3 = -1,2138 [dB] i SSNR4 = -2,57 [dB]). Wyższą skuteczność rozpoznawania można zaobserwować przy wypowiedzeniu polecenia „wyłącz światła”. Polecenie „włącz światła” zawiera w pierwszym słowie „włącz” bezdźwięczną spółgłoskę wąską „z”, tzw. frykatywę [3, 7]. Podczas wypowiadania polecenia „zapni světla” podczas rozpoznawania zdarzało się, że szum addytywny (SSNR1 = -0,0959 [dB] i SSNR2 = -0,8931 [dB]) w niektórych przypadkach zagłuszał tę spółgłoskę, co uniemożliwiało pomyślne rozpoznanie. Z części eksperymentalnej wynika, że oprogramowanie MyVoice wykazało się dobrymi właściwościami w zakresie rozpoznawania mowy. W przypadku rzeczywistego środowiska z nadmiernym hałasem do eliminacji szumu addytywnego można zastosować procesor sygnałowy z wbudowanym filtrem adaptacyjnym opartym na algorytmie LMS w aplikacji do redukcji szumu.
Literatura i źródła:
[1] Jan J.: Číslicová filtrace, analýza a restaurace signálů, nakladatelství VUTIUM, Brno 2002, ISBN 80-214-1558-4 (2. uprav. vydání)
[2] http://www.fit.vutbr.cz/study/courses/ZRE/public
[3] Uhlíř J., Sovka P., Pollák P., Hanžl V., Čmejla R.: Technologie hlasových komunikací, nakladatelství ČVUT Praha 2007, ISBN 978-80-01-03888-8
[4] Pávek J.: Inteligentní elektroinstalace Nikobus - systém Nikobus, uživatelský manuál v.1, Moeller Elektrotechnika, spol. s r.o., Praha, 2004
[6] Manuál vizualizačního software PROMOTIC, firma MICROSYS, 2003
[7] Psutka J., Muller L., Matoušek J. Radová V.: Mluvíme s počítačem česky, ACADEMIA, Praha 2006, ISBN 80-200-1309-1
[8] Sedláček M., Šmíd R.: MATLAB v měření, Vydavatelství ČVUT, Praha 2005, ISBN 80-01-02851-85 Ing. Jan Vaňuš Ph.D., VŠB TU Ostrava, FEI, kat 420, Web: http://www.fei.vsb.cz